استاندارد های کفش ایمنی

پا یکی از آسیب‌پذیرترین اعضای بدن در محیط‌های کاری صنعتی، ساختمانی و معدنی است. سقوط اجسام سنگین، برخورد با میخ و اجسام تیز، لغزندگی سطوح، تماس با مواد شیمیایی و برق‌گرفتگی از جمله خطراتی هستند که هر روز کارگران در محیط کار با آن‌ها روبه‌رو می‌شوند. کفش ایمنی دقیقاً برای مقابله با همین خطرات طراحی شده است؛ اما نکته مهم این‌جاست که همه‌ی این کفش‌ها از یک کیفیت و سطح حفاظتی برخوردار نیستند. تنها راه اطمینان از کارایی واقعی یک کفش ایمنی، آشنایی با استانداردهای بین‌المللی و کدهای حک شده روی آن است.

در ادامه، استاندارد های کفش ایمنی را به‌صورت کامل بررسی می‌کنیم تا بدانید هر کد چه سطحی از محافظت را دارد و برای چه محیط کاری مناسب است.

فهرست مقاله

• استانداردهای بین‌المللی کفش ایمنی
  • EN ISO 20345 (استاندارد اروپا)
  • ASTM F2413 (استاندارد آمریکا)
  • CSA Z195 (استاندارد کانادا)
  • AS/NZS 2210 (استاندارد استرالیا و نیوزیلند)
• تفاوت استاندارد ASTM و ISO چیست؟
• کد کفش های ایمنی
• علائم رایج در استاندارد کفش ایمنی
• اجزای فنی استاندارد کفش ایمنی
• چرا رعایت استاندارد در کفش ایمنی اهمیت دارد؟
• چگونه یک کفش ایمنی استاندارد را تشخیص دهیم؟
• انتخاب کفش ایمنی بر اساس نوع شغل
• سوالات متداول

استانداردهای بین‌المللی کفش ایمنی

چند استاندارد مرجع در جهان برای کفش ایمنی وجود دارد که در ادامه آن‌ها را بررسی می‌کنیم:

EN ISO 20345 (استاندارد اروپا)

یکی از پرکاربردترین استاندارد کفش های ایمنی در جهان است که توسط سازمان استاندارد بین المللی ISO و کمیته اروپایی استانداردسازی (CEN) تدوین شده. طبق این استاندارد، هر کفش ایمنی باید حداقل بتواند در برابر ضربه ۲۰۰ ژول و فشار ۱۵ کیلونیوتن روی ناحیه پنجه پا مقاومت کند؛ این الزام پایه، مشترک بین همه رده‌های حفاظتی این استاندارد است.

آخرین نسخه این استاندارد کفش ایمنی در سال ۲۰۲۲ منتشر شده است.

ASTM F2413 (استاندارد آمریکا)

استاندارد رسمی آمریکا برای کفش ایمنی است که توسط انجمن آمریکایی آزمایش و مواد (ASTM) تدوین شده. این استاندارد کفش ایمنی از کدهای ترکیبی حرفی-عددی استفاده می‌کند که هرکدام یک ویژگی حفاظتی مشخص را نشان می‌دهند:

• I/75: مقاومت ضربه معادل ۷۵ پوند-فوت (حدود ۱۰۱.۷ ژول) روی ناحیه پنجه؛ آزمون با رها کردن وزنه‌ای ۵۰ پوندی از ارتفاع مشخص انجام می‌شود.
• C/75: مقاومت فشردگی معادل ۲۵۰۰ پوند نیرو (حدود ۱۱.۱ کیلونیوتن).
• Mt: محافظت از استخوان‌های متاتارس (استخوان‌های روی پا) در برابر ضربه.
• EH: مقاومت الکتریکی (Electrical Hazard) در برابر شوک برق، مناسب کار با تجهیزات و مدارهای برقی.
• SD: خاصیت الکترواستاتیک کنترل شده (Static Dissipative)، مناسب محیط‌های حساس به الکتریسیته ساکن مثل خطوط تولید قطعات الکترونیک.
• PR: مقاومت در برابر نفوذ اجسام تیز (Puncture Resistant).

CSA Z195 (استاندارد کانادا)

استاندارد ملی کانادا برای کفش ایمنی صنعتی است که از نظر ساختار مشابه ASTM است، اما به‌جای کدهای حرفی از یک سیستم نمادین رنگی و شکلی روی برچسب کفش استفاده می‌کند؛ مثلاً مثلث زرد نشان دهنده محافظت پنجه در برابر ضربه، مستطیل آبی نشان دهنده مقاومت در برابر نفوذ اجسام تیز و دایره نارنجی نشان دهنده مقاومت الکتریکی است.

این روش باعث می‌شود کارگر بدون نیاز به خواندن کد، سریع سطح حفاظت کفش را تشخیص دهد. این استاندارد همچنین آزمون‌های مقاومت حرارتی در برابر سرمای شدید را هم پوشش می‌دهد که با شرایط اقلیمی کانادا هماهنگ است.

AS/NZS 2210 (استاندارد استرالیا و نیوزیلند)

استاندارد مشترک استرالیا و نیوزیلند برای پوشش پا در محیط کار است که الزامات مشابهی با استاندارد اروپا (مقاومت ضربه، فشار، لغزش) دارد، اما توجه ویژه‌ای هم به دوام کفش در برابر شرایط آب‌وهوایی سخت مثل گرمای شدید و تابش UV دارد؛ به همین دلیل در صنایع معدن و پروژه‌های عمرانی این دو کشور کاربرد گسترده‌ای پیدا کرده است.

تفاوت استاندارد ASTM و ISO چیست؟

• حد مقاومت پنجه: استاندارد EN ISO 20345 الزام سخت‌گیرانه‌تری برای ضربه و فشار پنجه دارد (۲ ۲۰۰ ژول در برابر ۱۰۱.۷ ژول در ASTM).
• دسته‌بندی و کدگذاری: ISO از رده‌های کلی (مثل S1، S3) استفاده می‌کند، اما ASTM مشخصات را به‌صورت تفکیک شده (مثل EH، PR، Mt) روی برچسب درج می‌کند.
• آزمون لغزش: استاندارد ISO الزامات بسیار دقیق‌تری برای مقاومت در برابر لغزش روی سطوح مختلف دارد.

کد کفش های ایمنی

بر اساس استاندارد EN ISO 20345، کفش‌های ایمنی در رده‌های حفاظتی مشخصی طبقه‌بندی می‌شوند که هرکدام ویژگی‌های خاص خود را دارند:

علائم رایج در استاندارد کفش ایمنی

نکته مهمی که باید در نظر داشت این است که SB تا S7 رده‌های اصلی و مستقل طبقه‌بندی هستند، اما نمادهای زیر ویژگی‌های تکمیلی محسوب می‌شوند که معمولاً کنار کد اصلی (مثلاً S3 HRO) نوشته می‌شوند، نه استانداردی جداگانه:

محافظت مکانیکی

محافظت الکتریکی

محافظت حرارتی

محافظت در برابر آب و مواد شیمیایی

مقاومت لغزش

سایر

اجزای فنی استاندارد کفش ایمنی

• نوک محافظ (Toe Cap): از جنس فولاد یا کامپوزیت.
• کفی ضدنفوذ: جلوگیری از عبور اجسام تیز مانند میخ از کف پا.
• کف ضدلغزش: افزایش چسبندگی روی سطوح روغنی، مرطوب یا صاف.
• عایق الکتریکی یا ضداستاتیک: مناسب کار در محیط‌های برقی یا حساس به الکتریسیته ساکن.

چرا رعایت استاندارد در کفش ایمنی اهمیت دارد؟

• مواد اولیه آزمایش شده: کفش استاندارد تحت آزمون‌های ضربه، فشار و نفوذ قرار گرفته است.
• دوام واقعی: کفش‌های غیراستاندارد معمولاً بعد از مدت کوتاهی از کار می‌افتند.
• حفاظت واقعی در لحظه حادثه: تنها کفشی که طبق استاندارد ساخته شده، تضمین می‌کند در برابر ضربه ۲۰۰ ژولی یا فشار ۱۵ کیلونیوتنی از پا محافظت می‌کند.

به همین دلیل، کارفرمایان موظف‌اند طبق قوانین ایمنی و بهداشت کار، کفش ایمنی استاندارد در اختیار کارگران قرار دهند.

چگونه یک کفش ایمنی استاندارد را تشخیص دهیم؟

1. بررسی برچسب داخلی یا زبانه کفش: کد استاندارد (مثلاً EN ISO 20345:2022) و رده حفاظتی (S1، S3 و…) باید روی آن حک شده باشد.
2. گواهی CE یا مشابه آن: نشانه تایید رسمی مطابقت محصول با استانداردهای اروپایی.
3. خرید از فروشندگان و برندهای معتبر: از خرید کفش بدون برچسب یا با قیمت غیرمعمول ارزان خودداری کنید.

انتخاب کفش ایمنی بر اساس نوع شغل

• ساختمان و عمران: معمولاً S3 توصیه می‌شود؛ به دلیل نیاز به مقاومت در برابر نفوذ میخ و اجسام تیز
• معدن و نفت و گاز: رده S3 یا بالاتر، همراه با مقاومت حرارتی و ضداستاتیک
• صنایع غذایی و بهداشتی: نیاز بیشتر به ضدآب بودن و ضدلغزش (اغلب S4 یا S5 برای محیط‌های مرطوب)
• برق‌کاری: کفش با خاصیت عایق الکتریکی، نه صرفاً ضداستاتیک

سوالات متداول